Reddi Miras Nedir, Nasıl Yapılır?

Reddi miras (mirasın reddi), miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılara geçen tüm hak ve borçların kabul edilmemesi için kullanılan bir tek taraflı beyan yoludur. ​Miras hukukunda geçerli olan küllî halefiyet ilkesi gereği, yasal ve atanmış mirasçılar mirasbırakanın ölümü üzerine kendiliğinden mirasçılık sıfatını kazanmakta ve mirsabırakanın borçlarından yalnız tereke ile değil, aynı zamanda kendi malvarlıkları ile de sorumlu olmaktadırlar. Türk Medeni Kanunu’nda geçerli olan külli halefiyet (ölenin malvarlığının borç ve alacaklarıyla bir bütün halinde mirasçılara geçmesi) nedeniyle, miras borca batıksa mirasçılar kendi malvarlıklarıyla da sorumlu duruma düşebilir. Bu nedenle “Reddi Miras Nedir, Nasıl Yapılır?” sorusunun yanıtı, borç riskini yönetmek açısından önemlidir. Aşağıda kurumun tanımı, türleri, usul ve süreler, sonuçlar ile alacaklıların korunmasına ilişkin hükümler; ayrıca uygulamadaki kritik hatalar ve Yargıtay’dan süzülen ilkeler, sade ve pratik bir dille açıklanmaktadır.

Mirasın Reddi (Reddi Miras) Nedir?

Mirasın reddi, yasal veya atanmış mirasçının, kendisine intikal eden mirası kayıtsız ve şartsız olarak kabul etmemesidir. Ölümle birlikte miras, mirasçılara otomatik geçer; bu geçiş için ayrı bir kabul açıklaması aranmaz. Borçların terekeye sığmadığı dosyalarda, reddi miras, mirasçının şahsî malvarlığını borç baskısından koruyan başlıca güvenlik supabıdır.

Red beyanı, hukuki niteliği itibarıyla “bozucu yenilik doğuran” işlemdir; geçmişe etkili sonuç doğurur ve mirasçıyı sanki miras bırakanın ölümünden önce ölmüş gibi konumlandırır. Böylece payı, kural olarak altsoya veya aynı zümredeki diğer mirasçılara geçer. Kurumun kapsamı ve yöntemi TMK m. 605–618 aralığında düzenlenmiştir; bu çerçevenin doğru okunması, sürenin kaçırılmaması ve örtülü kabul risklerinin bertaraf edilmesi bakımından belirleyicidir.

Mirasın Reddi Türleri: Gerçek Ret ve Hükmen Ret

Miras iki yoldan reddedilebilir: gerçek ret ve hükmen ret. Gerçek ret, mirasçının yetkili mahkemeye yaptığı açık ve koşulsuz beyanla gerçekleşir. Hükmen ret ise miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olduğu hâllerde, herhangi bir beyana gerek bulunmaksızın kanundan doğar.

İki yol arasındaki en önemli fark, süre ve ispat rejimidir. Gerçek rette üç aylık hak düşürücü süre işler ve beyan aranır. Hükmen rette süre koşulu yoktur; acz şartının varlığı her zaman tespit ettirilebilir veya alacaklı takibinde def’i olarak ileri sürülebilir. Uygulamada, tereke borca batıksa önce hükmen ret şartları kontrol edilir; şüphe varsa gerçek ret prosedürü emniyet şeridi olarak devam ettirilir.

Mirasın Gerçek Reddi

Gerçek ret, ayırt etme gücüne sahip mirasçının, miras bırakanın son yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesine sözlü veya yazılı şekilde yaptığı, kayıtsız ve şartsız beyanla olur. Beyan, özel kütüğe tescil edilir ve talep edilirse belge verilir. Kısmi ret mümkün değildir; miras bir bütün olarak reddedilir. Tam ehliyetsizlerde yasal temsilci, sınırlı ehliyetsizlerde temsilci onayı gerekebilir. Mal rejimlerinde ortaklık mallarına etkisi olan işlemlerde eş rızası gündeme gelebilir.

Gerçek ret beyanı, mahkemeye ulaştığı andan itibaren hüküm doğurur; kararın kesinleşmesi beklenmez. Yanılma, aldatma veya korkutma varsa iptal yoluna gidilebilir. Beyanın “şarta bağlanması” yahut tereke üzerinde olağan yönetimi aşan tasarruflar yapılması ret hakkını düşürür.

Mirasın Hükmen Reddi

Hükmen ret (kanuni ret), TMK m. 605/2 gereği, ölüm anında miras bırakanın borçlarını ödemekten aciz olduğunun açıkça belli veya resmen tespit edilmiş sayılması hâlidir. Bu durumda ret için ayrıca süre veya beyan zorunluluğu yoktur. Mirasçı, alacaklı takibinde bu durumu def’i olarak ileri sürebilir veya her zaman tespit davası açabilir. Tespitte; banka, tapu, vergi, trafik, belediye kayıtları ile icra dosyaları üzerinden aktif–pasif dengesi netleştirilir; aciz vesikası varsa ispat kolaylaşır.

Hükmen ret iddiası ileri sürülürken, mirasçının terekeye fiilen sahip çıkıp çıkmadığı ayrıca incelenir. Terekeye ait aracı devretmek, taşınmazı satmak gibi işlemler örtülü kabul sayılabilir ve hükmen ret iddiasını boşa düşürebilir.

Reddi Miras Nasıl Yapılır?

Gerçek ret için başvuru mercii, miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesidir. Beyan yazılı veya sözlü verilebilir; tutanağa geçirilip özel kütüğe tescil edilir. Mirasçı, talep ederse “reddettiğine” dair belge alabilir. Hükmen ret söz konusuysa, mirasçılar Asliye Hukuk Mahkemesinde tespit davası açabilir veya alacaklı davasında itiraz olarak ileri sürebilir.

Menfaat çatışması bulunan dosyalarda (örneğin ebeveyn–çocuk aynı dosyada) çocuklar için kayyım atanması gerekebilir. Beyanın vekille yapılması mümkündür; ancak özel yetki aranır. Harç ve vekâlet ücreti rejimi, davanın tespit/eda niteliğine göre farklılık gösterebilir; hükmen ret tespitinde maktu rejim uygulanır. Uygulamada, riskli dosyalarda hem hükmen ret delilleri toplanır hem de üç aylık süre kaçırılmadan gerçek ret beyanı verilir.

Mirasın Reddi Süresi ve Sürenin Uzatılması

TMK m. 606 uyarınca miras, üç ay içinde reddolunabilir. Yasal mirasçılar için süre, kural olarak ölümün öğrenildiği anda; atanmış mirasçılar için vasiyet tasarrufunun resmen bildirildiği tarihte başlar. TMK m. 607 gereğince tereke için resmî defter tutulmuşsa, defter incelemesinin bildiriminden sonra süre işler. Mirasçılık sıfatı sonradan öğrenilmişse başlangıç buna göre düzelir.

TMK m. 615 önemli sebeplerde süre uzatımı veya yeni süre verilmesini mümkün kılar. Ret süresi dolmadan tereke işlerinin olağan yönetim sınırını aşan tasarrufları ret hakkını düşürür (TMK m. 610). Mirasçının terekeye ait malı gizlemesi veya kendine mal etmesi de örtülü kabul sayılır. Hükmen rette ise belirli bir süre yoktur; acz koşulu olduğu sürece tespit her zaman istenebilir.

Mirasın Reddinin Sonuçları ve Tasfiye

TMK m. 611–614 çerçevesinde, red beyanı geçmişe etkili sonuç doğurur; reddeden mirasçı, miras açıldığında sağ değilmiş gibi kabul edilir. Payı kural olarak altsoya veya aynı zümreye geçer. Altsoyun tamamı reddederse, pay sağ kalan eşe geçer. Atanmış mirasçının reddinde, aksi öngörülmemişse pay yasal mirasçılara döner.

En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse, tereke iflas hükümlerine göre resmen tasfiye edilir (Sulh Hukuk Mahkemesi eliyle). Tasfiyeden artan değer olursa, sanki red hiç olmamış gibi hak sahiplerine iade edilir. TMK m. 614 ile “sonradan gelen mirasçı lehine ret” mümkündür; alt derecedeki mirasçı bir ay içinde susarsa o da reddetmiş sayılır ve resmi tasfiye yoluna gidilir.

Alacaklıların Korunması ve Reddin İptali

TMK m. 617 uyarınca, malvarlığı borcunu karşılamayan mirasçının alacaklıları, mirasçının alacaklıyı zarara uğratma kastıyla yaptığı reddi, ret tarihinden itibaren altı ay içinde iptal davasına götürebilir. İptal hâlinde tereke resmen tasfiye edilir; reddeden mirasçının payına düşen artık değer önce itiraz eden alacaklılara, sonra diğerlerine ödenir.

TMK m. 618 ise miras borca batık iken reddeden mirasçıların, miras bırakanın ölümden önceki beş yılda yaptığı denkleştirmeye tabi kazandırmalar ölçüsünde tereke alacaklılarına karşı sorumluluğunu düzenler. İyi niyetli mirasçı zenginleşmesi ölçüsünde; kötü niyetli ise tam değer üzerinden sorumludur. Bu mekanizmalar, alacaklı–mirasçı dengesini kurar ve kötüye kullanımı sınırlar.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar ve Yargıtay’dan Öne Çıkan İlkeler

Pratikte en sık hata, üç aylık sürenin kaçırılması veya beyanın şarta bağlanmasıdır. Yine tereke araç/taşınmazının devri gibi olağan yönetimi aşan işlemler ret hakkını düşürür; sonradan hükmen ret iddiası dinlenmeyebilir. Yargıtay, ret beyanının mahkemeye varmasıyla sonuç doğurduğunu; kararın beklenmesine gerek bulunmadığını kabul eder.

Hükmen ret davalarında, terekenin aktif–pasif dengesinin kurum kayıtlarıyla eksiksiz araştırılması istenir; aciz vesikası güçlü delildir. Menfaat çatışması olan dosyalarda kayyım gerekliliği, hükmen ret/tespit davalarında görev–yetki kuralları ve maktu harç uygulaması da kararlarla netleşmiş alanlardır. Stratejik olarak, şüphede hem hükmen ret delilleri toplanmalı hem de sürede gerçek ret beyanı verilmelidir.

MİRAS REDDİ HAKKI KİMLERE VERİLİR?

​Reddi miras hakkı hem yasal mirasçılar hem de atanmış mirasçılar için tanınmıştır. Mirasın reddi ile mirasçılık sıfatı geçmişe etkili olarak, yani mirasbırakanın ölümü anından itibaren sona erer. Şayet mirası reddeden yasal mirasçının altsoyu varsa, halefiyet ilkesi gereğince onun miras payı altsoyuna geçer. Reddedenin altsoyunun bulunmaması halinde ise, reddolunan miras payı diğer mirasçılara geçeceğinden, bu mirasçıların miras paylarında artış meydana gelir.

En yakın yasal mirasçıların tümünün mirası reddetmeleri durumunda, terekenin mirasbırakanın yerleşim yeri sulh mahkemesi tarafından iflâs hükümlerine göre tasfiye edilecektir. Atanmış mirasçılar da pek tabii mirası reddedebilir. Atanmış mirasçıların mirası reddetmesi halinde, ona tahsis edilmiş olan pay, mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına geçer. Burada kanunun bahsettiği mirasçılar, miras bırakanın yasal mirasçılarıdır.

REDDİ MİRAS ŞARTLARI 

Reddi mirasın şartlarını şu şekilde sıralayabiliriz; 

Kanunda belirtilen sürelere uymak (Bir kişi mirası reddetmeye karar verdiğinde, bu kararı en geç 3 ay içinde ilgili mercilere bildirmelidir),

Ölenin yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine mirası reddettiğini bildirmek,

Mirası daha önce kabul etmemiş ya da kabul anlamına gelecek tasarruflarda bulunmamış olmak. Mirasın reddi yenilik doğuran bir haktır. Bir kere kullanılmak ile sona erer ve geri alınamaz. irası reddeden mirasçının iradesi açık ve net olmalıdır.Medenî Kanun’un 609’uncu maddesi uyarınca, mirasın reddi kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Bu hükmün asıl amacı, reddi belirsiz hale getiren şart ve kayıtlara engel olmak ve böylece mirasın reddedilip reddedilmediğini bilmekte menfaati bulunan üçüncü kişileri korumaktır.

3 AY İÇİNDE REDDİ MİRAS YAPILMAZSA NE OLUR?

​3 ay içinde reddi miras yapılmazsa TMK m. 610/1 gereği; “Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı, mirası reddedemez. Zamanaşımı veya hak düşümü sürelerinin dolmasına engel olmak için dava açılması ve cebrî icra takibi yapılması, ret hakkını ortadan kaldırmaz.” mirası red hakkı düşer. 3 aylık hak düşürücü süre içinde reddi miras yapılmaması sebebiyle mirası ret hakkının düşmesi durumunda, mirasın hükmen reddini irdelemek gerekir.

Buna göre, murisin ölümü tarihinde ödemeden aciz halinde olduğu açıkça belli ise ya da resmen tespit edilmiş ise mirasçılar mirası reddetmiş sayılır. Bu durumda 3 aylık hak düşürücü süre içinde reddi miras yapılmasa dahi mirasçının susma durumuna kabul sonucu bağlanmaz. Mirasbırakanın ölümü anında, malvarlığında bulunan para veya malın borçlarını karşılayacak miktarda olmaması halinde, ödemeden aciz durumda olduğunun, başka bir ifadeyle terekesinin borca batık olduğunun kabulü gerekir. Mirasbırakanın ölümü anında borçlarını ödemekten aciz halde olması, geçici olarak parasal yönden sıkıntı içerisinde olması olarak anlaşılmamalıdır. Ayrıca mirasın hükmen reddi karinesinden söz edebilmek için, mirasbırakanın ölümü anında sadece ödemeden aciz halde bulunması değil, aynı zamanda bu durumun yukarıda da ifade edildiği üzere açıkça belli olması ya da resmen tespit edilmiş olması gerekir. 

Mirasbırakanın ölümü anında ödemeden aczinin açıkça belli olmasından maksat, mirasbırakanın malvarlığında borçlarını ödeyecek malı veya parasının olmadığının herkes tarafından biliniyor olmasıdır. Kişiler, mirasbırakanın ölümünden sonra alacaklıların kendisine başvurması ya da icra takibi başlatması gibi problemler yaşayabilmektedir. Bu gibi bir durumda yasal yollara başvurarak mirasın hükmen reddinin gerekliliği konusunda dava açılması gerekmektedir.

Hatta mirasçılardan birinin hükmî reddin tespitine ilişkin olarak dava açmasında da kanunen bir engel yoktur. Kişilerin böyle bir dava sonucunda alacağı kararı, ileride mirasbırakanın borçlarından dolayı aleyhine açılacak dava veya icra takiplerinde kesin delil olarak ileri sürmesi mümkündür.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2001/2-220 E. 2001/240 K.;

“…Gerçekte de mirası hükmen red etmiş sayılan kişi, tereke alacaklıları aleyhine husumet yönelterek bu durumun tesbitini isteyebileceği gibi; bunu def’i yolu ile de ileri sürebilir. Esasen borç tehdit altında bulunan kişinin bu tesbit davası icra iflas kanunun 72. maddesinde düzenlenen menfi tesbit davasından ibarettir. O nedenle borçtan kurtulmada, diğer davalardaki usuli prosedür çerçevesinde incelenip karara bağlanacağı açıktır.”

Hakim iki taraftan birinin talebi olmaksızın re’sen bir davayı tetkik ve hal edemez” (HUMK. 72) “Kanunu Medeni ile muayyen hükümler mahfuz olmak üzere hakim her iki tarafın iddia ve müdafaaları ile mukayyettir…” (HUMK.74) “Kanunun tayin eylediği istisnalardan başka hakim, iki taraftan birinin söylemediği şeyi veya iddia sebeplerini re’sen nazarı dikkate alamaz ve onları hatırlatabilecek hallerde dahi bulunamaz” (HUMK. 75/1)Ancak, tarafların ortaya koydukları iddialar ve bunların sabit olduğunu gösteren, yine taraflarca getirtilen deliller çerçevesinde” …re’sen Türk kanunları mucibince hüküm verir” (HUMK.75/1).

Şu halde, terekenin açıldığı anda borca batık olup olmadığı ölüm anında murise ait olan mallar, alacaklar ve borçlar dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Gerek İcra İflas Kanunun 277 ve müteakip maddelerinde gösterilen borçlunun (murisin) mallarının borca yetmemesi halinde başkalarına geçmiş olan mallara müracaat imkanı ve gerekse Medeni Kanunun, 558. maddesinde belirlenen murisin iadeye tabi tasarruflarına müracaat imkanı doğrudan gözetilemez. Bunlar terekenin (tesahüp) sahiplenildiğini gösteren davranışlar değildir. Zira her iki hal de de mirasçının böyle bir malı sahiplenmesi mirasın açılmasından önce oluşmuş olaylardır.

Ancak şartları oluştuğunda alacaklıların, gerek İcra İflas Kanunun 278. maddesi uyarınca ve gerekse Medeni Kanunun 558. maddesi uyarınca, muristen bir mal iktisap eden; fakat mirası red etmiş olan mirasçıya, müracaat edebilecekleri tabiidir. Böyle bir iddia ortaya konmadan (HUMK.74) hakim İcra İflas Kanunun 278. maddesi uyarınca iptal davası ya da bir sav varmış gibi, davacının iktisaplarına ait tasarrufun iptal edilebileceğinden, söz ederek terekenin borca batıklığı sebebi ile davacıların borçlu olmadığını tesbitine ilişkin davayı mahkemenin reddetmesi usule ve yasaya aykırıdır. Bozma nedenidir.”

KİMLER REDDİ MİRAS YAPAMAZ ?

​Reddi miras hakkı bazı durumlarda düşer. Bu durumlar şunlardır;

Hak düşürücü sürenin dolması, reddi miras hakkından feragat edilmesi ve tereke işlemlerine karışan kişi. Kanunun tereke işlemlerine karışan kişi olarak bahsettiği durumlar TMK md.610’da belirtilmiştir. Bu işlemler terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçıdır.

MİRASIN REDDİ HALİNDE MİRAS KİME KALIR ?

​Mirasın tüm mirasçılar tarafından reddi halinde uygulanacal şekil TMK md. 612’de açıklanmıştır; “En yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddolunan miras, sulh mahkemesince iflâs hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir.” En yakın yasal mirasçıların tümünün mirası reddetmesi halinde, miras, reddedenin yerini alacak mirasçılara geçmez. Bu halde tereke mahkemece tasfiye edilir ve tereke borçları ödenir. tasfiye sürecinden geriye bir şey kalırsa kalan miktar tasfiye bakiyesi olarak adlandırılır ve mirası reddetmemişler gibi kalan bakiye en yakın yasal mirasçılara verilir. Ayrıca kanun koyucu, Medenî Kanun’un 613’ üncü maddesinde; “Altsoyun tamamının mirası reddetmesi hâlinde, bunların payı sağ kalan eşe geçer.” altsoyun tümü tarafından reddedilen mirasın tamamının sağ kalan eşe geçeceğini kabul etmiştir.

NOTERDEN REDDİ MİRAS NASIL YAPILIR ?

​Mirasın reddinin nasıl yapılacağı kanunda belirtilmiştir. Murisin yerleşim yerine göre belirlenen mirasın açıldığı yer sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanda bulunarak yapılabilir. Noterde reddi miras yapılamaz.

KARDEŞLERDEN BİRİ REDDİ MİRAS YAPARSA NE OLUR ?

​Bu gibi bir durumda sürecin nasıl işleyeceği TMK md. 611’de açıklanmıştır; “Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi, hak sahiplerine geçer. Mirası reddeden atanmış mirasçının payı, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufundan arzusunun başka türlü olduğu anlaşılmadıkça, mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına kalır.” Kardeşler yasal mirasçı sıfatı ile murisin mirasından pay alırlar. Mirasın reddi işleminde bulunan mirasçı, mirasçılık sıfatını kaybeder. Mirastan çıkan kardeşin payı, sanki o mirasçı hiç varolmamış gibi kalan mirasçılar üzerine paylaştırılır. Mirası reddetmeyen mirasçılar terekedeki tüm hak, borç ve alacaklardan müteselsilen sorumlu olurlar.

Av. Deniz Güneyli

Sıkça Sorulan Sorular