Terditli dava nedir sorusu, özellikle bir uyuşmazlıkta hangi hukuki sebebe dayanılması gerektiğinden emin olunamayan durumlarda önem kazanır. Uygulamada çoğu kişi, bir davada birden fazla talepte bulunmanın mümkün olup olmadığını ya da bu taleplerin nasıl sıralanacağını bilmediği için hak kaybı yaşayabiliyor. Oysa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.111, davacıya taleplerini belirli bir öncelik sırasına göre ileri sürme imkânı tanır. Bu sistem sayesinde, asıl talebin reddi halinde ikinci talebin incelenmesi sağlanır. Böylece dava tek dosya üzerinden yürütülür ve gereksiz yeni dava açma ihtiyacı ortadan kalkar.
Bu yazıda HMK Madde 111’in içeriğini, terditli davanın özelliklerini, uygulama aşamalarını ve Yargıtay’ın dikkat ettiği kritik noktaları detaylı biçimde ele alacağız. Ayrıca uygulamada yapılan hataları ve dilekçe hazırlanırken dikkat edilmesi gereken hususları da somut örneklerle açıklayacağız.
Sayfa İçeriği
HMK Madde 111 Nedir ve Önemi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.111, terditli dava sistemini düzenler. Bu maddeye göre davacı, birden fazla talebini aralarında hukuki bir öncelik-sonralık ilişkisi kurarak aynı dava dilekçesinde ileri sürebilir. Mahkeme, önce asıl talebi inceler. Asıl talep kabul edilirse yedek talep hakkında karar verilmez. Ancak asıl talep reddedilirse, sıradaki talep değerlendirilir.
Bu düzenlemenin temel amacı, davacının hukuki nitelendirmede yanılma riskine karşı korunmasıdır. Örneğin bir sözleşmenin geçersiz olduğu iddiası ileri sürülürken, mahkeme sözleşmenin geçerli olduğu kanaatine varabilir. Bu durumda davacı, sözleşmeye dayalı alacak talebini ikinci sırada ileri sürmüşse hak kaybı yaşamaz.
Yargıtay uygulamasında en çok dikkat edilen nokta, taleplerin açıkça kademelendirilmiş olmasıdır. “Asıl talebimiz…, bunun reddi halinde…” şeklindeki net ifade büyük önem taşır. Eğer bu sıralama açık değilse, mahkeme kararının bozulması söz konusu olabilir.
- Davacı taleplerini açık bir öncelik sırasına koymalıdır.
- Her talep bağımsız hukuki dayanak ve delile sahip olmalıdır.
- Mahkeme taleple bağlıdır; kendiliğinden farklı bir sıralama yapamaz.
Bu yönüyle HMK m.111, hem usul ekonomisini sağlar hem de davacının stratejik hareket etmesine imkân verir.
Terditli Dava Nedir?
Terditli dava, bir davacının aynı dava içinde birden fazla talebi, belirli bir sıraya bağlı olarak ileri sürmesidir. Burada temel unsur, taleplerin aynı anda değil, kademeli biçimde incelenmesidir. Yani ikinci talep, ancak birincinin reddi halinde devreye girer.
Örneğin bir taşınmaz uyuşmazlığında davacı, “öncelikle tapu iptali ve tescil, bu talebin reddi halinde bedelinin tahsili” talebinde bulunabilir. Mahkeme tapu iptalini kabul ederse bedel talebi incelenmez. Ancak iptal talebi reddedilirse, bedel talebi değerlendirilir.
Uygulamada terditli dava ile seçimlik dava sıkça karıştırılır. Seçimlik davada tek bir hak vardır ve bu hak birden fazla edimden biriyle yerine getirilebilir. Terditli davada ise birden fazla ayrı talep söz konusudur.
| Kriter | Terditli Dava | Seçimlik Dava |
|---|---|---|
| Talep Sayısı | Birden fazla | Tek talep, alternatif edim |
| İnceleme Şekli | Kademeli | Tek değerlendirme |
| Reddin Etkisi | Bir sonraki talep incelenir | Seçim yapılır |
Bu ayrımın doğru yapılmaması, hem harç hesaplamasında hem de hüküm kurulurken ciddi sorunlara yol açabilir.
Terditli Davanın Özellikleri
Terditli davanın en belirgin özelliği, talepler arasında açık bir öncelik ilişkisi bulunmasıdır. Talepler birbirini dışlayabilir; yani birinin kabulü diğerini gereksiz hale getirebilir. Bu durum özellikle sözleşmenin geçersizliği ile sözleşmeye dayalı alacak taleplerinde görülür.
Bir diğer önemli özellik, her talebin bağımsız delillendirilmesi gerekliliğidir. Uygulamada sık yapılan hata, ikinci talep için ayrıca delil sunulmamasıdır. Oysa mahkeme ilk talebi reddettiğinde dosyadaki mevcut delillerle ikinci talebi inceleyecektir.
Ayrıca harç yönünden de dikkatli olunmalıdır. 2026 yılı itibarıyla nispi harç oranı %6,83’tür. Terditli davada genellikle en yüksek değerli talep üzerinden nispi harç yatırılır. Ancak uygulamada mahkemeler, talep değerine göre ek harç tamamlatabilmektedir.
- Aynı dava dilekçesinde ileri sürülür.
- Her talep ayrı hukuki sebebe dayanabilir.
- Mahkeme talepleri sırayla inceler.
- Harç ve değer doğru hesaplanmalıdır.
HMK Madde 111 Uygulamaları
Mahkemeler, terditli davalarda önce asıl talep hakkında olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurar. Asıl talep kabul edilirse, kararın hüküm fıkrasında yedek talep hakkında karar verilmesine yer olmadığı belirtilir. Bu teknik ayrım önemlidir; aksi halde karar infazda sorun çıkarabilir.
Yargıtay kararlarında özellikle şu hususlara vurgu yapılır:
- Talepler açıkça kademelendirilmiş mi?
- Mahkeme önce asıl talep hakkında karar vermiş mi?
- İkinci talep için yeterli delil toplanmış mı?
Pratikte hâkimlerin en çok zorlandığı nokta, dilekçedeki belirsiz ifadeler nedeniyle talep sırasını tespit etmektir. Bu nedenle dilekçede açık ve sistematik bir kurgu kurulmalıdır.
Terditli Dava Süreçleri
Terditli dava süreci klasik bir hukuk davası gibi başlar. Davacı dava dilekçesinde taleplerini sıralar. Dilekçeler teatisi (karşılıklı dilekçe aşaması) tamamlandıktan sonra ön inceleme ve tahkikat aşamasına geçilir.
Tahkikat aşamasında deliller toplanır. Mahkeme, önce asıl talebe ilişkin vakıaları değerlendirir. Eğer bu talep reddedilirse, dosya kapsamı üzerinden ikinci talep incelenir. Yeni bir dava açılmasına gerek kalmaz.
Bu sistem zaman ve masraf tasarrufu sağlar. 2026 yılı itibarıyla asliye hukuk mahkemelerinde ortalama dava süresi 1,5–2 yıl arasında değişmektedir. Terditli dava sayesinde ikinci bir dava açma zorunluluğu ortadan kalktığından toplam süre kısalır.
HMK Madde 111 ile İlgili Dava Örnekleri
Örnek 1 – Tapu Davası: Davacı, öncelikle tapu iptali ve tescil talep etmiş, bunun reddi halinde taşınmaz bedelinin tahsilini istemiştir.
Örnek 2 – Sözleşme Uyuşmazlığı: Davacı, sözleşmenin geçersizliğinin tespitini, aksi halde sözleşmeye dayalı alacak talebini ileri sürmüştür.
Örnek 3 – İşçilik Alacağı: İşçi, öncelikle işe iade, bunun mümkün olmaması halinde kıdem ve ihbar tazminatı talebinde bulunmuştur.
Örnek Terditli Dava Dilekçesi
… ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’NE
DAVACI: …
DAVALI: …
KONU: Terditli taleplerimizi içerir dava dilekçesidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Davalı ile aramızda … tarihli sözleşme yapılmıştır.
2. Sözleşme hukuka aykırıdır ve geçersizdir.
3. Bu nedenle öncelikle sözleşmenin hükümsüzlüğünün tespitini talep ederiz.
4. Mahkemeniz aksi kanaatte ise, sözleşmeye dayalı olarak … TL alacağın tahsilini talep ederiz.
HUKUKİ NEDENLER: HMK m.111 ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE TALEP:
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Öncelikle sözleşmenin geçersizliğinin tespitine,
2. Bu talebin reddi halinde … TL alacağın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ederiz.
Hukuk Davalarında Terditli Uygulamalar
Terditli dava, özellikle mülkiyet, alacak, sözleşme ve iş hukuku alanında sıkça karşımıza çıkar. Doğru kurgulandığında davacıyı koruyan bir mekanizmadır. Ancak yanlış kurgu, hem süre hem de hak kaybı doğurabilir.
En sık yapılan hatalar şunlardır:
- Taleplerin açıkça sıralanmaması
- İkinci talep için delil sunulmaması
- Yanlış harç yatırılması
- Terditli dava ile alternatif talebin karıştırılması
Bu nedenle dava stratejisi belirlenirken hem maddi hukuk hem de usul hukuku birlikte değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Terditli dava ile alternatif dava aynı mı?
Hayır. Terditli davada talepler kademelidir. Alternatif davada ise seçim söz konusudur.
Terditli davada harç nasıl hesaplanır?
Genellikle en yüksek değerli talep üzerinden nispi harç yatırılır. 2026 yılı nispi harç oranı %6,83’tür.
Mahkeme ikinci talebi kendiliğinden inceleyebilir mi?
Ancak ilk talep reddedilirse ikinci talep incelenir. İlk talep kabul edilirse ikinci talep hakkında karar verilmez.
Her dava terditli açılabilir mi?
Hayır. Talepler arasında hukuki bağlantı ve öncelik ilişkisi bulunmalıdır.
Terditli dava avantajlı mı?
Doğru kurulduğunda zaman ve masraf tasarrufu sağlar ve hak kaybı riskini azaltır.